Ubytek przy dziąśle (abfrakcja) – dlaczego zęby abfrakcjaścierają się przy szyjce

Wielu pacjentów zauważa pewnego dnia, że przy linii dziąseł pojawił się wyraźny rowek lub wcięcie w zębie. Pierwsza myśl jest zwykle taka sama: próchnica. Tymczasem w znacznej części przypadków za taki ubytek nie odpowiada ani bakteria, ani dieta bogata w cukry, lecz sposób, w jaki zęby pracują podczas żucia i zaciskania. To właśnie abfrakcja, czyli jeden z mniej znanych, ale coraz częściej diagnozowanych problemów stomatologicznych.

Czym jest abfrakcja zębów?

Abfrakcja zębów to ubytek szkliwa i zębiny, który tworzy się przy szyjce zęba, czyli w miejscu, gdzie korona przechodzi w korzeń. Charakterystyczny kształt takiego ubytku to klinowate lub miseczkowate wgłębienie, gładkie w dotyku, wyraźnie oddzielone od reszty powierzchni zęba. W przeciwieństwie do próchnicy zmiany abfrakcyjne nie są brązowe ani miękkie. Szkliwo w tym miejscu jest po prostu fizycznie rozkruszone i ubytki się powiększają.

Stomatologia zaczęła opisywać to zjawisko stosunkowo niedawno, bo w latach 90. ubiegłego wieku, i do dziś mechanizm jej powstawania jest przedmiotem badań. Dominująca teoria zakłada, że gdy na ząb działają siły boczne – takie jak te generowane podczas zgrzytania, zaciskania lub nieprawidłowego kontaktu zwarciowego – korzeń i korona odkształcają się mikroskopijnie w przeciwnych kierunkach. Punkt największego naprężenia przypada właśnie na szyjkę zęba, a wieloletnie, cykliczne napięcia prowadzą do stopniowego wykruszania kryształów szkliwa w tym miejscu.

Abfrakcja zęba – skąd się bierze?

Abfrakcja zęba rzadko jest efektem jednego czynnika. Najczęściej dochodzi do niej, gdy kilka elementów nakłada się na siebie jednocześnie.

Nieprawidłowy zgryz i zaburzenia okluzji. Gdy zęby nie domykają się równomiernie, część z nich przejmuje nadmierne obciążenia. Te nierówno rozłożone siły są jedną z głównych przyczyn powstawania ubytków przy szyjce.

Bruksizm. Zgrzytanie i zaciskanie zębów wielokrotnie zwiększa siły działające na cały aparat żucia. U pacjentów z bruksizmem abfrakcja pojawia się częściej i postępuje szybciej niż u osób bez tego nawyku.

Zbyt mocne szczotkowanie. Agresywne szczotkowanie twardą szczoteczką, zwłaszcza ruchami poziomymi, sprzyja mechanicznemu ścieraniu szyjek zębów. Samo szczotkowanie nie jest przyczyną abfrakcji, ale może przyspieszać postęp już istniejących ubytków i prowadzić do podobnych zmian określanych mianem abrazji.

Erozja kwasowa. Kwasy zawarte w diecie lub cofający się kwas żołądkowy przy refluksie osłabiają szkliwo, czyniąc je bardziej podatnym na mikrouszkodzenia mechaniczne przy szyjce.

Warto podkreślić, że abfrakcja zębów często dotyka kilku zębów jednocześnie, szczególnie po tej samej stronie łuku zębowego. To ważna wskazówka diagnostyczna, która odróżnia ją od próchnicy rozwijającej się najczęściej w jednym, konkretnym miejscu.

Abfrakcja stomatologia – jak rozpoznać?

Abfrakcję diagnozuje przede wszystkim na podstawie badania klinicznego. Stomatolog ocenia kształt i głębokość ubytku, twardość jego ścian oraz wzorzec zużycia w całym uzębieniu. W odróżnieniu od próchnicy ściany ubytku abfrakcyjnego są twarde i gładkie – sonda dentystyczna nie wgryza się w zmienione miejsce, lecz ślizga po nim.

Poza samym ubytkiem pacjent może zgłaszać nadwrażliwość zębów w okolicach szyjki, szczególnie na zimne, ciepłe lub dotyk. Bywa też, że abfrakcja przez długi czas nie daje żadnych objawów bólowych, a pacjent trafia do gabinetu z już zaawansowaną zmianą. Regularne kontrole pozwalają wykryć ją wcześnie, zanim ubytek zbliży się do miazgi zęba.

Abfrakcja – leczenie i odbudowa

Podejście do leczenia abfrakcji zależy od tego, jak głęboki i rozległy jest ubytek oraz czy zębowi towarzyszy nadwrażliwość.

Gdy ubytek jest płytki i nie powoduje dolegliwości, stomatolog może zdecydować o obserwacji połączonej z fluoryzacją wzmacniającą szkliwo i korektą techniki szczotkowania. W wielu przypadkach zmiana właściwej szczoteczki na miękką i ograniczenie siły szczotkowania wyraźnie spowalnia postęp zmian.

Gdy ubytek jest głębszy lub powoduje nadwrażliwość, konieczna jest jego odbudowa materiałem kompozytowym. To krótki i nieinwazyjny zabieg, który przywraca ciągłość tkanek zęba i zabezpiecza odsłoniętą zębinę. Wypełnienie abfrakcji kompozytem wymaga jednak precyzji technicznej, bo miejsce przy szyjce zęba, na granicy z dziąsłem, jest trudne do opracowania i narażone na siły dynamiczne podczas żucia.

Samo wypełnienie nie rozwiąże jednak problemu, jeśli czynnik sprawczy nadal działa. Dlatego kluczowym elementem leczenia jest identyfikacja i eliminacja przyczyny. Jeśli stomatolog stwierdzi bruksizm, pacjent otrzyma szynę relaksacyjną zabezpieczającą zęby przed przeciążeniami. Jeśli przyczyną są zaburzenia okluzji, może być potrzebne selektywne szlifowanie punktów zwarciowych lub szersza korekta zgryzu.

Co się dzieje, gdy abfrakcja jest nieleczona?

Ubytki abfrakcyjne nie znikają same i nie zatrzymują się samoistnie. Powiększają się stopniowo, a tempo ich postępu zależy od nasilenia czynników sprawczych. Głęboka abfrakcja zęba może z czasem doprowadzić do odsłonięcia miazgi, konieczności leczenia kanałowego, a w skrajnych przypadkach do złamania korony zęba przy szyjce. Dlatego nawet niewielki, niebolący ubytek przy linii dziąseł jest sygnałem, by nie odkładać wizyty.

Kiedy warto przyjść do gabinetu?

Jeśli zauważasz rowek lub wcięcie na zębie w okolicach dziąsła, czujesz nadwrażliwość przy szyjkach zębów albo stomatolog wcześniej wspominał o zużyciu szkliwa w tych miejscach, to odpowiedni moment na konsultację.

W gabinecie Dentina w Tarnowie oceniamy stan szyjek zębów w ramach każdego przeglądu, diagnozujemy ubytki abfrakcyjne i dobieramy sposób leczenia do stopnia zaawansowania zmiany. Uzupełniamy ubytki kompozytem, zabezpieczamy zęby przed przeciążeniami i szukamy przyczyny, żeby problem nie nawracał. Zapraszamy na wizytę – im wcześniej zajmiemy się ubytkiem, tym mniej ingerencji będzie potrzebnych.